Refleksje nad Psalmami, rozdzia? I
Psalmy w j?zyku hebrajskim to Tehilim, s?owo pochodz?ce od korzenia ?halel?. Korze? ten mo?e by? rozumiany na dwa sposoby. Z jednej strony mo?e by? t?umaczony jako ?chwa?a?, jak np. w wersecie ?kol haneszama tehalel Jah? – Wszystko, co ?yje, niech chwali Haszem? (ostatni werset Ksi?gi Psalm?w). Z drugiej strony s?owo to pojawia si? w Tanachu r?wnie? w znaczeniu ??wieci?, b?yszcze?? jak np. w wersecie z Ksi?gi Hioba ? ?gdy ?wieci? mi lamp?? (Ksi?ga Hioba 29:3). Zwr??my uwag? na to, co ??czy te dwa sposoby rozumienia, a czym si? one r??ni?. Oba zwr?cone s? na zewn?trz ale na innym poziomie intensywno?ci. Nie mo?liwe jest chwali?, je?li nie ma kogo? kogo mo?na chwali? lub co?, za co mo?na chwali? ? obiekt chwalenia stanowi racj? bytu chwalenia. Je?li chodzi o ??wiecenie? z drugiej strony, mo?liwe jest, by nie istnia? zewn?trzny obiekt, na kt?rego zwr?cone b?dzie to ?wiecenie. Kto? lub co? mo?e ??wieci?, b?yszcze?? z powodu swych wewn?trznych w?a?ciwo?ci, bez zwi?zku z czymkolwiek poza nim. Wi?c pierwszym punktem do ro?wa?enia s? podobie?stwa i r??nice pomi?dzy ?chwaleniem? i ??wieceniem, b?yszczeniem? ? dwoma sposobami rozumienia korzenia ?halel?.
W punkcie drugim powinni?my zastanowi? si? nad g??bszym znaczeniem pierwszych s??w Psalm?w?aszrei ha-isz…? (aby?cie mogli lepiej ?ledzi? ow? analiz? zalecam wam przeczytanie owych pierwszych werset?w Psalm?w). S?owo ?ha-isz? oznacza ?cz?owieka? i nie istniej? ?adne trudno?ci w rozumieniu tego s?owa. S?owo ?aszrei? posiada jednak wi?cej ni? jedno mo?liwe znaczenie. S?owa?aszrei ha-isz? mo?e oznacza? ?chwa?? cz?owieka stanowi…? lub ?cz?owiek godny pochwa?y to ten, kt?ry…?. Raszi (Rabin Szlomo Yitzhaki; 1040-1105) sw?j komentarz do Ksi?gi Psalm?w rozpoczyna wyliczaj?c dziesi?? r??nych s??w wyra?aj?cych pochwa?? jakie u?ywane s? w Ksi?dze Psalm?w, sugeruj?c w ten spos?b, ?e ?aszrei? posiada dwa znaczenia, o kt?rych pisali?my powy?ej. Zgodnie z Raszim znaczenie ?aszrei ha-isz? najlepiej wyra?a werset: ?Chwa?? cz?owieka stanowi to, ?e nie poszed? on za rad? wyst?pnych…? Radak (Rabin David Kimchi; ; 1160-1235) t?umaczy natomiast ?w werset jako ?Cz?owiek godny pochwa?y to ten, kt?ry…?Dlaczego Radak nie zgadza si? z Raszim? Radak dostrzega w s?owie ?aszrei? co?, co odnosi si? do ludzkiej natury. S?owo ?aszrei? zawsze wyst?puje w liczbie mnogiej ? pisze Radak ? poniewa? cz?owiek nigdy nie jest chwalony za posiadanie jedynie jednej dobrej cechy charakteru lub za pomy?lne dokonanie jednego jedynego przedsi?wzi?cia. Nie ? kontynuuje Radak ? ludzie wstrzymuj? si? z chwaleniem kogo?, dop?ki nie dostrzeg? w tym kim? wielu dobrych cech lub nie b?d? ?wiadkami kilku udanych przedsi?wzi??. Jedna rzecz nie wystarcza by otrzyma? pochwa?? ? trzeba si? bardziej popisa?, by zosta? pochwalonym. Pomimo, ?e Radak nie rozwija bardziej tego tematu, my?l? ?e teraz w jasny spos?b mo?emy zobaczy?, i? Kr?l Dawid rozpoczyna swoje Psalmy udzielaj?c nam wa?nej lekcji na temat moralno?ci. Je?li chcemy osi?gn?? sukces w udzielaniu pochwa? i dostrzeganiu b?ogos?awie?stw jakie otrzymujemy ? a Ksi?ga Psalm?w zosta?a po to napisana, by nam w tym pom?c ? musimy zrozumie?, ?e powinni?my docenia? i chwali? ka?d?, absolutnie ka?d? dobr? rzecz, jakiej do?wiadczamy. Musimy by? uwa?ni i nie da? si? z?apa? w pu?apk? bycia niewdzi?cznymi i rozpuszczonymi, ci?gle oczekuj?cymi czego? wi?cej i wi?cej, lepiej i lepiej. W tym kontek?cie s?owo ?aszrei? staje si? niemal krytyk?. Kontynuacj? wersetu, gdzie czytamy ?Cz?owiek godny pochwa?y to ten, kt?ry, kt?ry nie idzie za rad? wyst?pnych, nie wchodzi na drog? grzesznik?w i nie siada w kole szyderc?w? ? mo?emy teraz odczyta? w nowym ?wietle. Podczas gdy sytuacj? idealn? jest by cz?owiek trzyma? si? wszystkich tych zakaz?w, powinien by? chwalony za osi?gni?cie ka?dego z tych stan?w z osobna.
M?j trzeci i ostatni punkt pochodzi z komentarza Rabina Mosze Alschicha (1507-1593). Rabin Alschich postrzega s?owo ?aszrei? jako zwi?zane ze s?owam ?meuszar?, co oznacza ?szcz??liwy? w j?zyku hebrajskim. Zgodnie z Rabinem Alschichem prawid?owe rozumienie wersetu ?aszrei ha-isz? to ?szcz??liwy jest cz?owiek, kt?ry…? Dlaczego wi?c ?aszrei? ? ?szcz??liwy? napisane jest w liczbie mnogiej a nie pojedynczej? Poniewa?, jak kontynuuje Rabin Alschich, istniej? dwa poziomy szcz??cia; sugerowane tak?e w wersecie ? Odst?p od z?ego, czy? dobro? (Ksi?ga Psalm?w 34:15). Odst?powanie od czego? z?ego ? tj. odsuwanie siebie samego od czego? z?ego, unikanie z?ego ? jest pocz?tkiem szcz??cia, lecz go nie wyczerpuje. Aby naprawd? by? szcz??liwym nie wystarczy by jedynie trzyma? si? z daleka od tego co jest z?e ? cz?owiek winien podejmowac inicjatyw? i kreowa?, to co dobre. Proste znaczenie tego wersetu jest takie, ?e cz?owiek winien najpierw odsun?? si?, od tego co z?e i nast?pnie zrobi? to, co dobre; jednak nauki chasydzkie oferuj? inne interpteracje. W jaki spos?b cz?owiek odsuwa si? od czego?, co jest z?e? ? pytaj? chasydzi. Poprzez czynienie dobra. Unikanie tego, co z?e jest zbyt powa?nym wyzwaniem by dokona? tego bez czynienia dobra. Kiedy jednak cz?owiek skupia sie na robieniu tego, co dobre i na pozytywnych rzeczach, po pewnym czasie dostrze?e, ?e odsun?? si? od tego, co z?e ? nawet je?li nie intencjonalnie.
Ksi?ga Psalm?w to niesamowite dzie?o. Inspiruj?ce nas chocia?by na poziomie prostego znaczenia tekstu, a tym bardziej wtedy gdy zag?ebimy si? w jego g??bsze przes?anie. Spos?b narracji w Psalmach wykorzystywany by? przez ?yd?w przez wieki jako metoda na b?agania zwr?cone do Haszem. Mam nadziej?, ?e ten i przysz?e artyku?y w temacie g??bszego przes?ania, jakie zawiera w sobie Ksi?ga Psalm?w, b?dzie Was inspirowa? do tego, by cz??ciej zwraca? si? do Haszem i by zrozumie? intelektualnie to, co ma On nam do powiedzienia.
Z b?ogos?awie?stwami z Jerozolimy,
Rabbi Yitzhak Rapoport