B?d? na czasie I wiedz co to za ?wi?to, jakie s? jego zwyczaje, jaka halacha, co trzeba zrobi?, a czego robi? si? nie powinno! Przeczytaj nasz bardzo pomocny booklet, w kt?rym znajduja si? wszystkie informacje! choveret complete final...
P: Purim wydaje si? by? ?wi?tem mocno zwi?zanym z cedak?. Jak powinni?my dawa? cedak?, komu, w jaki spos?b najlepiej?
O: Bardzo dobre pytanie. Dwie z czterech micwot na Purim (owe dwie micwy to: dawanie innym podark?w w postaci jedzenia/miszloach manot; dawanie dar?w dla biednych/matanot levjonim) maj? wiele wsp?lnego z cedak?. Istnieje ponadto tradycja dawania trzech po??wek szekla przed Purim. Mamy wi?c trzy micwot zwi?zane z cedak? na Purim, opr?cz sta?ej og?lnej micwy dawania cedaki.
Komu dawa??
Kr?tka lista polecanych adres?w og?lnie wygl?da tak: 1) sprawy ?ycia i ?mierci, osoby porwane i wi??niowie; 2) bliska rodzina; 3) ubodzy ludzie i osoby uczone; 4) potrzeby spo?eczno?ci; 5) koszty wype?niania micwot (kupno tfilinu, ?ydowskich ?wi?tych ksi?g i tym podobne). Ostatnia z kategorii jest najbardziej kontrowersyjna, lecz wszyscy zgadzaj? si? co do tego, ?e je?li kto? nie mo?e sobie pozwoli? na zakup micwa-przedmiot?w, powinien zakupi? je z w?asnych ?rodk?w przeznaczonych na cedak? (wszyscy, nawet osoby biedne, powinny da? cedak?).
?Otw?rzcie mi bramy sprawiedliwo?ci, wejd? w nie i b?d? dzi?kowa? Haszem (Psalmy 118; 19). Rabbi Elimelech z Le?a?ska (Likutei Szoszana) skomentowa? ten werset nast?puj?co:
Esencj? sposobu zachowania si? cadyk?w jest zasada, ?e czym wi?cej s?u?? Haszem tym bardziej rozumiej?, ?e nie mog? doj?? do ?adnego ko?ca w tym przedsi?wzi?ciu; ?e oto przedsi?wzi?cie jest wieczne i bez ko?ca. Rabbi Elimelech idzie jeszcze dalej i twierdzi, ?e ca?a esencja s?u?by Haszem jest w zrozumieniu, ?e nie ma ?adnego ko?ca tej s?u?by. Nigdy nie mo?na powiedzie?, ?ju? zrobi?em? czy ?ju? jestem gotowy?. Wskaz?wk? do tej idei widzimy w wy?ej wymienionym wersecie. Kr?l Dawid, kt?ry by? wielkim cadykiem, prosi wy??cznie ?eby mu ?otworzyli bramy?; czyli on sobie zdaje spraw?, ?e pomimo swojej wieloletniej s?u?by dla Haszem on jest wiecznie jakby na samym pocz?tku. Skoro s?u?ba jest wieczna i bez ko?ca nie mo?na nigdy by? na bardziej przodu zaawansowanym poziomie ni? na samym pocz?tku.
Rabbi Hirsch z Frankfurtu pokaza?, ?e etymologia s?owa s?u?y? po hebrajsku pokazuje, ?e ?s?u?y?? oznacza ?straci? siebie ca?kowicie [w s?u?bie Haszem]?. Korzeniem s?owa s?u?y? po hebrajsku jest ???, awad. Najbli?szy korze? do tego korzenia to s?owo ???, abed, co oznacza straci?. Widzimy, ?e s?owo ?s?u?y?? po hebrajsku konotuje do s?owa ?straci?? i poprzez to pokazuje nam, co ono oznacza. Cz?owiek musi by? na tyle oddany Haszem w swojej s?u?bie, ?e powinien si? w niej jakby zatraci?.
Tu w Izraelu zbli?amy si? do wybor?w. Jest du?o emocji i codzienne k??tnie pomi?dzy r??nymi kandydatami. Nie mam ?adnej intencji obmawia? kt?rego? z kandydat?w, zreszt? ten artyku? nie jest czytany przez wielu ludzi maj?cych obywatelstwo izraelskie. Chcia?bym zwr?ci? uwag? na pytanie, co m?wi Tora o liderstwie i o wybieraniu lidera?
Zwr??my si? najpierw do znanej wypowied? Talmudu w sprawie liderstwa, wypowiedzi Rabbana Gamliela w traktacie Berachot, folio 27. ?Rabban Gamliel powiedzia?: ten nie wejdzie do Beit Midraszu, kt?ry nie jest wewn?trz tym samym, co na zewn?trz?. Rabban Gamliel uczy, ?e najwa?niejsza cecha charakteru u lidera jest jego szczero?? w przedstawianiu siebie w stosunku do innych. Jego wygl?d zewn?trzny musi by? odbiciem lustrzanym jego wygl?du wewn?trznego, czyli duchowego. Rabban Gamliel wiedzia?, ?e w Beit Midraszu on naucza przysz?ych lider?w narodu Izraela, ale on nie przejmowa? si? ich pocz?tkowym poziomem wiedzy, inteligencji lub bogobojno?ci. Cz?owiek, kt?ry nie by? bogobojny i nie przedstawia? si? jako bogobojny mia? prawo wej?cia do Beit Midraszu i studiowania Tory w celu ewentualnej ordynacji rabinackiej w dalekiej przysz?o?ci. Ale cz?owiek bogobojny udaj?cy ?prostaka?, lub prostak udaj?cy bogobojnego ? ci ludzie nie mieli prawa wej?cia do Beit Midraszu Rabbana Gamliela, czyli do Beit Midraszu g?owy Sanhedrynu [nasi]. Inni rabini uwa?ali Rabbana Gamliela za zbyt surowego w tej sprawie, poniewa? nie ma halachy zabraniaj?cej ludziom wej?cia do Beit Midraszu; ale przes?anie s??w Rabina Gamliela nadal nas du?o uczy. Taki jest m?j pierwszy krok w przygotowaniu si? do wybor?w. Po stwierdzeniu, ?e dany kandydat propaguje mniej wi?cej te idee, z kt?rymi ja si? zgadzam, sprawdzam na ile on jest szczery. To jest krok pierwszy.
Zbli?amy si? do Pesach i wszyscy wybieramy i odkurzamy nasze Hagady z kurzu, kt?ry si? zebra? na nich od roku stania i nieu?ywania na p??ce. Dla nowych czytelnik?w: Hagada jest ksi??k?, kt?r? czytamy od pierwszej strony do ostatniej w trakcie Obiadu Pesachowego ? po hebrajsku Seder Pesach, wiecz?r 15-ego dnia miesi?ca Nisan. Liturgia Hagady, napisana zosta?a nie ca?e 2000 lat temu, sk?ada si? z opowie?ci o wyj?ciu z niewolnictwa w Micraim (staro?ytny Egipt) z Tory Pisanej oraz z Tory Ustnej. S?owo Hagada pochodzi od czasownika ?lehagid? (?????), kt?ry oznacza ?opowiada?? albo ?powiedzie??. Ten czasownik znajduje si? w?a?nie w wersecie, kt?ry omawia obowi?zek opowiadana o wyj?ciu z Micraim (staro?ytnego Egiptu) w czasie wieczoru Pesachowego. W Ksi?dze Szemot (Wyj?cia) 13; 8 jest napisane: ?ve-higadeta le-wincha ba-jom ha-hu le?mor?? ? ?I opowiesz synowi twojemu dnia onego, m?wi?c: to dla tego, co uczyni? Wiekuisty, gdym wychodzi? z Micraim? (t?um. Cylkowa).
Jednym z g??wnych element?w Sederu Pesachowego jest wypicie czterech kieliszk?w wina. Pami?tam z dzieci?stwa, ?e m?wienie jednego albo wi?cej z b?ogos?awie?stw (berachot) nad winem by?o dla mnie, jako dziecka, wa?n? cz??ci? udzia?u w czytaniu liturgii Hagady. (Zadania czterech pyta? jest zawsze cz??ci? dzieci w tej liturgii.) Picie dok?adnie 4 kieliszk?w wina jest zwi?zane z poj?ciem czterech poziom?w wyzwolenia. Haszem m?wi, ?Przeto powiedz synom Israela: Jam Wiekuisty, a wywiod? was z pod brzemienia Micraim, i wybawi? was od s?u?by ich, i wyswobodz? was ramieniem wyci?gni?tym i s?dami wielkimi. I przyjm? was Sobie za lud?? (Ksi?ga Szemot/Wyj?cia 6; 6-7). Pierwszym poziomem wyzwolenia/zbawienia jest ?wywiod? was?; drugim jest ?wybawi? was?; trzecim jest ?wyswobodz? was?; i czwartym jest ?przyjm? was?. W zwi?zku z tymi czterema poziomami wyzwolenia/zbawienia pijemy w czasie Sederu Pesachowego cztery kieliszki wina i mamy dlatego cztery okazje do b?ogos?awienia wina. Jako m?ody doros?y w jesziwie nauczy?em si?, ?e zwyczaje s? r??ne pomi?dzy Aszkenazyjczykami (?ydami europejskimi) i Sefardyjczykami (?ydami z kraj?w arabskich).
Nadchodzi ?wi?to Tu Bi-Szwat, 15-y dzie? miesi?ca Sz?wat, urodziny drzew. Patrz?c historycznie widzimy, ?e a? do czas?w wsp??czesnych przeci?tni ludzie nie ?wi?towali Tu Bi-Szwat. Dlaczego? Dlatego, ?e sprawy zwi?zane z Tu Bi-Szwat s? wy??cznie po??czone z owocami i warzywami rosn?cymi na Ziemi Izraela. W Torze...
Ostatnio, kiedy odwiedzi?em ?ydowsk? gmin? w Warszawie, zwr?ci?em uwag? na nieprzyjemny fakt. Talmud, traktat Derech Erec rozdzia? 4 halacha 5, naucza: ?Nie powinno si? siedzie?, kiedy kongregacja stoi ani nie sta?, kiedy kongregacja siedzi. Og?lna regu?a: Nie powinien cz?owiek odr??nia? si? od opinii (lub zachowania si?) ludzi, [w?r?d kt?rych si? znajduje].? Nasi Rabini nauczali, ?e obowi?zkiem ka?dego ?yda jest, czyni? ze wszystkich si? poczucie zjednoczenia w kongregacji, w kt?rej jest. Bro? Haszem ?eby nie zrobi? ?adnego czynu, kt?ry mo?na zinterpretowa? jako oddzielenie si? od kongregacji i/lub panoszenie si? nad ni?! Nie chc? wyszczeg?lnia?, ale widzia?em jednak z przykro?ci? przyk?ady takiego zachowania w synagodze. Talmud m?wi jak wy?ej wymieniono, ?e trzeba siedzie?, kiedy kongregacja siedzi i sta?, kiedy ona stoi. Z tego uczymy si?, ?e cz?owiek powinien przestrzega? zwyczaj?w swojej kongregacji albo przeprowadzi? si? do innej kongregacji. U?yj? wyrazu rabinackiego: ????? ???? ? zrozumie ten, kt?ry rozumie.
Nale?y zrozumie?, ?e taki rodzaj skromno?ci w zachowaniu jest r?wnie? stosowany w sferze halachy. Nawet w sferze halachy ? a by? mo?e przede wszystkim w sferze halachy ? Derech Erec jest wa?niejsza ni? wiedza. Chc? poda? kilka przyk?ad?w, wspomnianych przez Rabina Shlomo Aviner i cytowanych z r??nych ksi??kach na temat czyn?w wielkich rabin?w. Pierwszy przyk?ad dotyczy Chazon Isz - Rabbi Jeszaja Karelitz, jeden z najwi?kszych m?drc?w pierwszej cz??ci 20-ego wieku, bardzo znany za swoich obostrze? w sferze halachy. Zapytali go, czy cz?owiek, kt?ry si? poci mo?e wzi?? prysznic w okresie Dziewi?ciu Dni pomi?dzy Rosz Chodesz Aw i Tisza be-Aw, kiedy to normalnie jest zabronione. Chazon Isz odpowiedzia?, ?Rabbi Elia Duszintzer pozwala? i odm?wi? m?wi? o tym wi?cej. Widzimy, ?e nawet wielki tw?rca obostrze? nie chcia? zmusi? innych do przestrzegania swoich w?asnych interpretacji halachy wiedz?c, ?e istniej? inne i mniej wymagaj?ce interpretacje.
Pisz? artyku? tego tygodnia siedz?c u moich przyjaci?? w Sydney, w Australii. Mam wra?enie, ?e Australijczycy bardzo r??n? si? od Europejczyk?w lub od Izraelczyk?w. W Australii atmosfera jest bardzo spokojna, ludzie bardziej ?wyluzowani?. R?wnie? w synagodze czu? ?wyluzowanie?. Zacz??em si? zastanawia?, gdzie ta ?wyluzowana? indywidualno?? ma miejsce w naszej ?ydowskiej tradycji i chcia?bym si? podzieli? z wami moimi przemy?leniami w tej sprawie.
Modlitwa, kt?r? odmawiamy trzy razy dziennie ? Amida ? zaczyna si? z wyrazem ?Eloheinu we-Elohei awoteinu?, nasz B?g i B?g naszych praojc?w. A czy to nie jest chucp? tak si? wyra?a?? Ca?a nasza wiedza o HaSzem pochodzi z tradycji, kt?r? otrzymali?my od naszych praojc?w, ale jednak wyra?enie ?nasz B?g? ma pierwsze?stwo przed fraz? ?B?g naszych praojc?w?! Czy nie powinno by? odwrotnie?
Nast?pnie Amid? kontynuuje si? s?owami ?Elohei Awraham Elohei Icchak we-Elohei Jaakow?, B?g Abrahama B?g Icchaka i B?g Jaakowa. Czy to nie troszeczk? mas?o ma?lane? Dlaczego nie wystarczy?oby po prostu powiedzie? ?B?g Abrahama Icchaka i Jaakowa?? Przecinki nie istnia?y w dawnych czasach i formu?a powinna by? albo ?B?g Abrahama Icchaka i Jaakowa? albo ?B?g Abrahama i B?g Icchaka i B?g Jaakowa?.
Pisz? ten artyku? siedz?c w poci?gu z Gda?ska do Warszawy, po sp?dzeniu Szabatu w Gda?sku. Spotka?em tam ma?? lecz ciep?? spo?eczno?? ?ydowsk?, ludzi zainteresowanych nauk? Tory i zainspirowanych Tor?. Tematem, kt?ry najbardziej zajmowa? cz?onk?w spo?eczno?ci by?a sytuacja w Izraelu, w obliczu wojny przeciwko terrorystom w...
