Judaizm

Z g??boko?ci wo?am do Ciebie, Haszem

Kilka dni temu w Izraelu mia?a miejsce wielka tragedia: trzech ?ydowskich ch?opc?w porwanych zosta?o przez arabskich terroryst?w. Nasze serca i modlitwy zwr?cone s? w kierunku rodzin tych ch?opc?w i we wszystkich synagogach w ca?ym Izraelu recytowane s? Psalmy. Zach?cam ka?dego z was, kto czyta ten artyku?, do zatrzymania si? na moment i do pomodlenia si? o bezpieczny powr?t tych ch?opc?w do domu. Imiona porwanych to: Jaakow Naftali ben Rachel Devora, Ejal ben Iris Teszua i Gilad Michael ben Bat-Galim. Dobrze zw?aszcza jest recytowa? Psalm numer 121 i Psalm numer 130, w tych trudnych momentach. Chcia?bym podzieli? si? z wami refleksj? na temat tych psalm?w.

Rozumiej?c Psalm 130

W zesz?ym tygodniu komentowa?em pierwsze wersety Psalmu 130 - psalmu recytowanego na rzecz czyjego? dobrostanu. Niestety wci?? aktualne jest by?my recytowali ?w psalm w zwi?zku z porwaniem w Izraelu trzech izraelskich nastolatk?w; porwani oni zostali przez muzu?ma?skich terroryst?w. Oby ci trzech ch?opcy szybko, w zdrowiu, wr?cili do domu, do swych rodzin. W tym tygodniu chcia?bym przyjrze? si? Psalmowi 130 i jego strukturze w bardziej szczeg??owy spos?b. Psalm ten niesie ze sob? wiele przes?a? i skupimy si? dzi? na kilku z nich. Psalm 130 sk?ada si? z tych o?miu werset?w: 1. Pie?? stopni. Z g??boko?ci wo?a?em do Ciebie, Haszem, 2. O Haszem, s?uchaj g?osu mego! Nak?o? swoich uszu ku g?o?nemu b?aganiu mojemu! 3. Je?li zachowasz pami?? o grzechach, Haszem, kt?? si? ostoi? 4. Ale Ty udzielasz przebaczenia, aby Ci? otaczano boja?ni?. 5. W Haszem pok?ada?em nadziej?, nadziej? ?ywi moja dusza: oczekiwa?em na Twe s?owo. 6. Dusza moja oczekuje Haszem bardziej ni? stra?nicy ?witu, bardziej ni? stra?nicy ?witu. 7. Niech Izrael wygl?da Haszem. U Haszem bowiem jest ?askawo?? i obfite u Niego odkupienie. 8. On odkupi Izraela ze wszystkich jego grzech?w.

Cedaka w Purim ? Pytania i OdpowiedziCedaka w Purim ? Pytania i OdpowiedziCedaka w Purim ? Pytania i Odpowiedzi

P: Purim wydaje si? by? ?wi?tem mocno zwi?zanym z cedak?. Jak powinni?my dawa? cedak?, komu, w jaki spos?b najlepiej? O: Bardzo dobre pytanie. Dwie z czterech micwot na Purim (owe dwie micwy to: dawanie innym podark?w w postaci jedzenia/miszloach manot; dawanie dar?w dla biednych/matanot levjonim) maj? wiele wsp?lnego z cedak?. Istnieje ponadto tradycja dawania trzech po??wek szekla przed Purim. Mamy wi?c trzy micwot zwi?zane z cedak? na Purim, opr?cz sta?ej og?lnej micwy dawania cedaki. Komu dawa?? Kr?tka lista polecanych adres?w og?lnie wygl?da tak: 1) sprawy ?ycia i ?mierci, osoby porwane i wi??niowie; 2) bliska rodzina; 3) ubodzy ludzie i osoby uczone; 4) potrzeby spo?eczno?ci; 5) koszty wype?niania micwot (kupno tfilinu, ?ydowskich ?wi?tych ksi?g i tym podobne). Ostatnia z kategorii jest najbardziej kontrowersyjna, lecz wszyscy zgadzaj? si? co do tego, ?e je?li kto? nie mo?e sobie pozwoli? na zakup micwa-przedmiot?w, powinien zakupi? je z w?asnych ?rodk?w przeznaczonych na cedak? (wszyscy, nawet osoby biedne, powinny da? cedak?).P: Purim wydaje si? by? ?wi?tem mocno zwi?zanym z cedak?. Jak powinni?my dawa? cedak?, komu, w jaki spos?b najlepiej? O: Bardzo dobre pytanie. Dwie z czterech micwot na Purim (owe dwie micwy to: dawanie innym podark?w w postaci jedzenia/miszloach manot; dawanie dar?w dla biednych/matanot levjonim) maj? wiele wsp?lnego z cedak?. Istnieje ponadto tradycja dawania trzech po??wek szekla przed Purim. Mamy wi?c trzy micwot zwi?zane z cedak? na Purim, opr?cz sta?ej og?lnej micwy dawania cedaki. Komu dawa?? Kr?tka lista polecanych adres?w og?lnie wygl?da tak: 1) sprawy ?ycia i ?mierci, osoby porwane i wi??niowie; 2) bliska rodzina; 3) ubodzy ludzie i osoby uczone; 4) potrzeby spo?eczno?ci; 5) koszty wype?niania micwot (kupno tfilinu, ?ydowskich ?wi?tych ksi?g i tym podobne). Ostatnia z kategorii jest najbardziej kontrowersyjna, lecz wszyscy zgadzaj? si? co do tego, ?e je?li kto? nie mo?e sobie pozwoli? na zakup micwa-przedmiot?w, powinien zakupi? je z w?asnych ?rodk?w przeznaczonych na cedak? (wszyscy, nawet osoby biedne, powinny da? cedak?).P: Purim wydaje si? by? ?wi?tem mocno zwi?zanym z cedak?. Jak powinni?my dawa? cedak?, komu, w jaki spos?b najlepiej? O: Bardzo dobre pytanie. Dwie z czterech micwot na Purim (owe dwie micwy to: dawanie innym podark?w w postaci jedzenia/miszloach manot; dawanie dar?w dla biednych/matanot levjonim) maj? wiele wsp?lnego z cedak?. Istnieje ponadto tradycja dawania trzech po??wek szekla przed Purim. Mamy wi?c trzy micwot zwi?zane z cedak? na Purim, opr?cz sta?ej og?lnej micwy dawania cedaki. Komu dawa?? Kr?tka lista polecanych adres?w og?lnie wygl?da tak: 1) sprawy ?ycia i ?mierci, osoby porwane i wi??niowie; 2) bliska rodzina; 3) ubodzy ludzie i osoby uczone; 4) potrzeby spo?eczno?ci; 5) koszty wype?niania micwot (kupno tfilinu, ?ydowskich ?wi?tych ksi?g i tym podobne). Ostatnia z kategorii jest najbardziej kontrowersyjna, lecz wszyscy zgadzaj? si? co do tego, ?e je?li kto? nie mo?e sobie pozwoli? na zakup micwa-przedmiot?w, powinien zakupi? je z w?asnych ?rodk?w przeznaczonych na cedak? (wszyscy, nawet osoby biedne, powinny da? cedak?).

B?ogos?awie?stwo Kap?a?skie / Birkat Kohanim

B?ogos?awie?stwo kap?a?skie, zapisane w Torze i w ?ydowskiej liturgii brzmi tak: ?"Niech ci? Haszem b?ogos?awi i strze?e. Niech Pan rozpromieni oblicze swe nad tob?, niech ci? obdarzy sw? ?ask?. Niech zwr?ci ku tobie oblicze swoje i niech ci? obdarzy pokojem." W Parszy na ten tydzie? (Szmini) mamy do czynienia z cz?sto pomijanym wydarzeniem, maj?cym dla mnie osobi?cie jako Kohena wielkie znaczenie. Pod koniec fragmentu Tory opisuj?cego sk?adanie konkretnej ofiary, czytamy: ?Nast?pnie Aharon podni?s? r?ce w stron? ludu i pob?ogos?awi? go.? Raszi cytuj?c Midrasz, pisze i? Aharon u?y? s??w kap?a?skiego b?ogos?awie?stwa, kt?re my Koheni u?ywamy do dzi? dzie? ka?dego Szabatu podczas porannego nabo?e?stwa Szacharit, kiedy b?ogos?awimy spo?eczno??. Moment, chwila, jak to jednak mo?liwe? Jak m?g? Aharon wypowiada? s?owa kap?a?skiego b?ogos?awie?stwa ju? w rozdziale dziewi?tym Ksi?gi Wajikra, bior?c pod uwag? to, ?e Haszem naka?e kohenom u?ywanie tego specjalnego b?ogos?awie?stwa dopiero w rozdziale sz?stym ksi?gi Bamidbar? Czy oznacza to ?e Aharon uprzedzi? B-ga? Tak, powiedzia? Rabin Cwi Pesach Frank, Naczelny Rabin Jerozolimy w latach 1936-1960. Do w?a?nie takich wniosk?w chce nas doprowadzi? Midrasz (cytat z ksi??ki ?????? ????? ????) . Chocia? prawd? jest to, ?e Haszem w ksi?dze Bamidbar, rozdzia? sz?sty, nakazuje Kohenom wypowiadanie konkretnego b?ogos?awie?stwa dla b?ogos?awienia ludzi, oryginalnym autorem tre?ci b?ogos?awie?stwa by? sam Kap?an Aharon!

MYKWA i RYTUALNA CZYSTO?? ? CO TO JEST??

Woda jest uniwersalnym symbolem zmiany - jak w przypadku strumieni i rzek, a tak?e si?y - jak morza i oceany. Talmud wprowadza wod? jako symbol Tory. Zdanie "Szli trzy dni przez pustyni?, a nie znale?li wody" (Ksi?ga Wyj?cia 15:22) Talmud (traktat Bava Kama folio 82a) wyja?nia t?umacz?c, ?e woda symbolizuje tutaj Tor?. Jak woda utrzymuje przy ?yciu cia?o, tak Tora utrzymuje dusz?. Izraelici w czasie w?dr?wki przez pustyni? szermali po trzech dniach, gdy brakowa?o im wody, dlatego w?a?nie Moj?esz nakaza?, aby Tora by?a publicznie czytana w poniedzia?ki, czwartki i w Szabat. W ten spos?b nikomu nie up?yn??o wi?cej ni? trzy dni bez us?yszenia s??w Tory. Co to jest mykwa i czysto?? rytualna? S?owo mikwa (mykwa) pojawia si? w Torze ju? na samym pocz?tku: "I rzek? B?g: 'Niech si? zbior? wody spod nieba w jedno miejsce, a niech si? uka?e l?d' i sta?o si? tak. I nazwa? B?g l?d ziemi?, a zbi?r w?d nazwa? morzami. I widzia? B?g, ?e by?o to dobre" (Bereszit 1:9-10). S?owo mikwa jest tu przet?umaczone, jako "zbi?r" lub "zbiornik" w?d.

Rozwa?ania na temat 11 Adar i na temat Purim Katan

Kiedy usiad?em, by napisa? artyku? do naszego elektrycznego biuletynu, zda?em sobie spraw? z tego, ?e pisz? w dniu 11 Adar ? Jorcajt wielkiego uczonego Rabina Chaima Josefa Dawida Azulay, b?ogos?awionej pami?ci, nazywanego zazwyczaj Chida, od inicja??w swych imion. Podpisywa? on w ten spos?b swe pisma i listy. Chida by? tak bardzo podziwiany w spo?eczno?ci ?ydowskiej, ?e niekt?rzy zwykli byli m?wi?: ?Od Josefa do Josefa, nie by?o nikogo tak wspania?ego jak Josef?. Pierwszym Josefem o ktorym tutaj mowa to Rabin Josef Karo, autor Szulchan Aruch, a drugim Josefem jest Chida. Chida ?y? w Izraelu w osiemnastym wieku i ju? w wieku 29 lat zosta? mianowany meszulach, czyli emisariuszem izraelskich ?yd?w w Diasporze. Opuszcza? Izrael na trwaj?ce lata wycieczki do Diaspory, gdzie wpaja? ?ydom przekonanie o wa?no?ci ?ydowskiej obecno?ci w Ziemi Izraela i zbiera? pieni?dze na to przedsi?wzi?cie. B?ogos?awiony niesamowit? pami?ci? napisa? blisko 100 ksi??ek, z kt?rych cz??? nigdy nie zosta?a opublikowana. Wiele z jego dzie? zawiera encyklopedyczn? wiedz? na r??ne tematy. Osobi?cie czuj? pewien zwi?zek z Chid?, jako ?e ja r?wnie? przenosi?em si? kilkukrotnie z kraju do kraju by rozpowszechnia? wiedz? o Torze, a tak?e, w pewnym sensie, syjonizm. M?j zwi?zek z Chid? ma r?wnie? nieco specyficzny charakter: jednym z nauczycieli Chidy by? Rabin Isaac HaKohen Rapoport, m?j imiennik. Chida by? ?ydem sefardyjskim od strony ojca, lecz jego matka by?a Aszkenazyjk?, i zosta? nazwany od swego dziadka ze strony matki Rabina Josefa Bialera. Chida w pewnym sensie stanowi? pomost pomi?dzy ?wiatami Sefardyjczyk?w i Aszkenazyjczyk?w.

Aggadeta/talmudyczne kazanie z traktatu Szabat folio 10b z komentarzem Maharala z Pragi

Kiedy zosta?em poproszony o to by pisa? do newslettera Shavei Israel, zgodzi?em si? by nie pisa? komentarzy do Parsza HaSzawua (cotygodniowych fragment?w Tory), jako ?e temat ten jest ju? obsadzony przez innych pisz?cych. O czym wi?c pisa?? W zesz?ym tygodniu by? Purim Katan oraz jorcajt Chidy, co stanowi?o dobry temat do pisania, czy mog? jednak liczy? na to ?e co tydzie? b?d? mie? miejsce pomniejsze ?wi?ta czy jorcajty s?awnych rabin?w? Oczywi?cie ?e nie, dlatego te? zdecydowa?em, ?e moje cotygodniowe artyku?y dotyczy? b?d? talmudycznych agadetot. Agadeta to rabiniczne kazanie. Zawiera folklorystyczne przypowiastki, historyczne anegdoty, moralne przykazania i praktyczne porady dotycz?ce r??nych temat?w. Aby lepiej zilustrowa? czym jest agadeta, przytocz? komentarz napisany przez wybitnego rabina i kabalist? Maharala z Pragi (Rabin Jehuda Loew ben Becalel; 1520-1609). Na pocz?tek agadeta z traktatu Szabat. Na stronie 10b czytamy w Talmudzie: ?Raba bar Mechasia powiedzia? w imieniu Raw Chama bar Guria, w imieniu Rawa: W przypadku gdy kto? daje swemu przyjacielowi prezent, musi go o tym [wcze?niej] powiadomi?, jak napisane jest: ?...by?cie poznali, ?e ja Wiekuisty, u?wi?cam was?.?

Szabat 10b Maharal

W zesz?ym tygodniu omawiali?my komentarz Maharala do agadety z traktatu Szabat 10b. Cytowali?my wtedy jedynie pierwsz? cz??c agadety i studiowali?my s?owami Maharala komentuj?cego t? cz???. Tym razem zacytujemy pe?en tekst agadety i zapoznamy si? z drug? cz??ci? komentarza Maharala. Oto pe?en tekst agadety: ?Raba bar Mechasia powiedzia? w imieniu Raw Chama bar Guria, w imieniu Rawa: W przypadku gdy kto? daje swemu przyjacielowi prezent, musi go o tym [wcze?niej] powiadomi?, jak napisane jest: ?...by?cie poznali, ?e ja Wiekuisty, u?wi?cam was?. (Szemot 31:13). ?wi?ty, niech b?dzie b?ogos?awiony, rzek? do Moj?esza: Mam cenny dar w mym skarbcu, zwany Szabatem i pragnienie by podarowa? go Izraelowi; id? i poinformuj ich. Ale to nie tak, jako ?e Raw Hama, syn Rabina Haniny powiedzia?: Kiedy kto? chce da? przyjacielowi podarunek, nie musi go o tym informowa?, jak powiedziane jest: ?Moj?esz nie zauwa?y?, i? promienia?a powierzchnia oblicza jego od rozmowy z Nim?? Nie ma tu sprzeczno?ci, jedno odnosi si? do sprawy kt?ra prawdopodobnie zostanie ujawniona; drugie odnosi si? do sprawy, kt?ra raczej nie zostanie ujawniona. Jednak Szabat to sprawa kt?ra nie da?a si? objawi?! Szabat jest warto?ci?, kt?ra nie zosta?a objawiona.?

Anio?y m?wi? po hebrajsku

Talmudyczna Aggadeta, traktat 12b Rabin Jochanan powiedzia?: ? Cz?owiek nie powinien nigdy modli? si? w j?zyku aramejskim, poniewa? anio?y opieku?cze nie wys?uchaj? tych modlitw, nie m?wi? bowiem po aramejsku ". Co oznacza owe stwierdzenie? Dlaczego anio?owie nie m?wi? po aramejsku, i jakie znaj? j?zyki? Odpowied? znajdujemy w talmudycznym traktacie Chagiga, 16a: "Sze?? rzeczy mo?na powiedzie? o ludziach: w odniesieniu do trzech, s? jak opieku?cze anio?y, w odniesieniu do pozosta?ych trzech, s? jak zwierz?ta. "W odniesieniu do trzech, s? jak opieku?cze anio?y": maj? umiej?tno?? rozumienia jak opieku?cze anio?y, i chodz? wyprostowani jak opieku?cze anio?y, i mog? m?wi? w ?wi?tym j?zyku jak opieku?cze anio?y". Anio?owie, jak si? okazuje, m?wi? po hebrajsku, jednak nie po aramejsku. Jak mamy to prawid?owo rozumie?? Maharal rozpoczyna sw?j komentarz cytuj?c pewien wyk?ad ucz?cy nas tego, ?e anio?y znaj? i rozumiej? my?li cz?owieka p?yn?ce z jego serca. Co wi?c, pyta Maharal, oznacza, ?e nie znaj? one aramejskiego? Kiedykolwiek kto? co? m?wi, najpierw ma to w g?owie, w my?li ? anio?y powinny by? wi?c w stanie zrozumie? my?li osoby modl?cej si? po aramejsku, zrozumie? owe modlitwy zanim zosta?y one wypowiedziane! Co ma na my?li Rabin Jochanan?

Najdziwniejsze ze wszystkich ?ydowskich ?wi?t

Purim jest dziwnym ?wi?tem. Dlaczego dziwnym? Bo jest innym ni? reszta ?wi?t. Na przyk?ad: purim jest jedynym ?wi?tem na zewn?trz ziemi Izraela. Po drugie, Megilat Ester czytana w to ?wi?to to jedyna ksi?ga w Torze, w kt?rej nie ma nazwy Boga! ?adnej. Po trzecie, purim jest jedynym ?wi?tem, kt?re zaczyna si? od postu (taanit Esther). Dlaczego zaczynamy postem? Po czwarte, w jaki spos?b ?wi?tujemy Purim? Dziwne przebrania, du?o jedzenia specjalnego na purim i alkohol! Pijemy du?o, jest nawet przykazanie, ?eby pi?!!!! Po pi?te, zawsze kiedy wypada jakie? ?wi?to dodajemy specjaln? modlitw? ? nazywa sie Hallel. Dodajemy j? do ka?dego ?wi?ta opr?cz Purim! Dlaczego? Po sz?ste, kto da? nazw? temu ?wi?tu? Mordechai? Esther? B?g? Nie! Haman Harasha ? z?y Haman! Co wi?cej, celebrujemy purim w dzie?, w kt?rym Haman ?le wybra?. Czy mo?ecie sobie to wyobrazi?: ?wi?towanie Pesach jako upami?tnienie dnia, w kt?rym Faraon zdecydowa? si? zabi? ?yd?w??? I mo?e powinni?my chanuk? Antijochusa??? Tak, jest to bardzo dziwne ?wi?to.