{"id":137362,"date":"2021-05-27T15:23:19","date_gmt":"2021-05-27T13:23:19","guid":{"rendered":"https:\/\/www.shavei.org\/blog\/2021\/05\/27\/jeden-nard-wiele-twarzy-2\/"},"modified":"2021-05-27T15:23:19","modified_gmt":"2021-05-27T13:23:19","slug":"jeden-nard-wiele-twarzy-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.shavei.org\/pl\/blog\/2021\/05\/27\/jeden-nard-wiele-twarzy-2\/","title":{"rendered":"„Jeden nar?d, wiele twarzy”"},"content":{"rendered":"\n

Michael Freund jest za?o?ycielem i przewodnicz?cym Shavei Israel ? www.shavei.org<\/a>. Jest to organizacja z siedzib? w Jerozolimie, kt?ra pomaga „zaginionym ?ydom” w d??eniu do powrotu do narodu ?ydowskiego. Shavei Israel dzia?a w dziewi?ciu krajach z r??nymi spo?eczno?ciami, w tym Bnei Menasze z p??nocno-wschodnich Indii; Bnei Anousim (zwanych „Marranos”) z Hiszpanii, Portugalii i Ameryki Po?udniowej; z ?ydami Subbotnikami z Rosji; „Ukrytymi ?ydami” z Polski z czas?w Holokaustu; ?ydowskimi potomkami Kaifeng w Chinach i innimi. Ponadto Freund jest korespondentem i felietonist? w Jerusalem Post. Wcze?niej pe?ni? funkcj? zast?pcy dyrektora ds. Komunikacji w biurze premiera Izraela pod kierownictwem Binyamina Netanjahu podczas pierwszej kadencji. Ten artyku? pojawia si? w numerze 7 Rozmowy, czasopisma IDEALS ? Instytut ?ydowskich idei i idea??w.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Ponad 20 lat temu, jako student na\nUniwersytecie Princeton, znalaz?em si? w swoim internacie w pokoju z bystrym,\nm?odym religijnym luteraninem z Iowa. Byli?my z pewno?ci? do?? niezwyk??\nmieszank?. Ch?opak nigdy nie potrafi? zrozumie?, dlaczego codziennie wybieram\nsi? na nabo?e?stwa lub sprawdzam sk?adniki r??nych paczek z jedzeniem. Ale by?\nkosmopolitycznym typem, kt?rego biurko by?o nieustannie wype?nione ksi??kami, a\njego ciekawo?? ?wiata i imponuj?ca inteligencja cz?sto powodowa?y mi?dzy nami\nintryguj?ce rozmowy.<\/p>\n\n\n\n

Kiedy wi?c zapyta?em go, ilu wed?ug\nniego jest ?yd?w w Ameryce, by?em troch? zaskoczony jego odpowiedzi?. Odpar? z\nca?? powag?, ?e ?w tym kraju musi by? co najmniej 50 milion?w ?yd?w?.\nPoproszony o wyja?nienie sk?d ma takie obliczenia, m?j wsp??lokator wzruszy?\nramionami i powiedzia? mi: ?C??, dorasta?em w mie?cie w ?rodkowej Ameryce. Nasz\nlekarz rodzinny by? ?ydem, prawnik taty by? ?ydem, podobnie jak jego ksi?gowy?.\nPo czym doda?: ?jest tak wielu wybitnych ?yd?w w r??nych dziedzinach, ?e po\nprostu musi by? was 50 milion?w lub nawet wi?cej?. Dopiero gdy pokaza?em mu\naktualne statystyki, w kt?rej wymieniono ?wiatow? populacj? ?yd?w na oko?o 13\nmilion?w, by? uspokojony, ?e jego szacunek by? przesadzony.<\/p>\n\n\n\n

Cz?sto zastanawiam si? nad t? rozmow?,\nponiewa? poruszy?a kluczowe pytania, takie jak postrzeganie ?yd?w, nasza rola w\nspo?ecze?stwie i wp?yw, jaki my, jako ludzie, mamy na ?wiat. Ale my?l?, ?e\nrodzi to jeszcze inny, mo?e nawet bardziej poruszaj?cy problem, kt?ry rzadko,\nje?li w og?le, jest traktowany z powag?, na jak? zas?uguje: czy ma to\nznaczenie, ilu ?yd?w jest na ?wiecie?<\/p>\n\n\n\n

Tradycyjnie oczywi?cie nigdy nie\nk?adli?my du?ego nacisku na wielko?? i wymiary narodu ?ydowskiego. Przez\nostatnie 2000 lat, ?yj?c na ?asce innych, skupiali?my si? bardziej na jako?ci\nni? na ilo?ci. By? mo?e w?a?nie dlatego wielu ?yd?w ma tendencj? do\ndyskontowania lub minimalizowania znaczenia liczb naszej populacji,\nargumentuj?c, ?e tak naprawd? liczy si? to, czy skutecznie pracujemy, aby\nwype?ni? nasze narodowe przeznaczenie.<\/p>\n\n\n\n

Ale wierz?, ?e ten spos?b my?lenia\njest produktem wygnania. Podczas d?ugich, ciemnych nocy naszych w?dr?wek  po obcych krajach bardziej interesowali?my\nsi? przetrwaniem ni? kwitnieniem. W tym procesie tracili?my z oczu wa?n? rol?,\njak? mog? odegra? liczby w ?yciu narodu. I posun?li?my si? nawet do\npodniesienia naszej numerycznej s?abo?ci do warto?ci, nadania jej znaczenia i\nteraz utrzymujemy j? jako idea?.<\/p>\n\n\n\n

Ani ?r?d?a ?ydowskie, ani historia\n?ydowska nie uzasadniaj? tego pogl?du i nadszed? czas, aby?my ponownie\nprzeanalizowali to pytanie. Nie tylko dlatego, ?e jest to interesuj?ce\n?wiczenie intelektualne, ale raczej ze wzgl?du na krytyczne znaczenie, jakie ma\ndla kszta?towania polityki naszej spo?eczno?ci, przysz?o?ci i ?wiata.<\/p>\n\n\n\n

Jest dobrze znan? zasad? ?ydowskiego\nprzekonania, ?e ??Stw?rca wybra? nar?d ?ydowski, aby by? Jego unikalnym\nnarz?dziem na tym ?wiecie. ?Lecz wy b?dziecie Mi kr?lestwem kap?an?w i ludem\n?wi?tym. Takie to s?owa powiedz Izraelitom? (Szemot 19:6). B?g poucza Moj?esza,\naby powiedzia? Izraelowi tu? przed podarowaniem mu Tory na g?rze Synaj.<\/p>\n\n\n\n

P??niej, w Ksi?dze Dewarim, szczeg?lna\nrelacja Izraela z Bogiem jest opisana w jeszcze bardziej intymnych kategoriach:\n?Wy jeste?cie dzie?mi Boga waszego. Po zmar?ym nie b?dziecie nacina? sobie\nsk?ry ani strzyc kr?tko w?os?w nad czo?em, bo wy jeste?cie ludem po?wi?conym\nPanu, Bogu swemu: was wybra? Pan, by?cie si? stali ludem b?d?cym Jego wy??czn?\nw?asno?ci? spo?r?d wszystkich narod?w, kt?re s? na ziemi.? (Dewarim 14: 1-2) Z\ntych werset?w jasno wynika, ?e ??B?g nie wybra? rodziny ani ma?ego plemienia,\naby s?u?y?y Jego celom na tym ?wiecie. Wybra? ca?y nar?d, lud Izraela.\nOczywi?cie masa krytyczna jest niezb?dna do wype?nienia naszej ?wi?tej misji,\nbo gdyby tak nie by?o, m?g? ?atwo umie?ci? odpowiedzialno?? na garstce ramion.<\/p>\n\n\n\n

Innymi s?owy, liczby maj? znaczenie.\nKrytycy cz?sto atakuj? ten spos?b my?lenia, twierdz?c, ?e ilo?? bez jako?ci ma\nniewielk? warto?? dla zapewnienia ?ydowskiej przysz?o?ci. Ale nie zdaj? sobie\nsprawy, ?e r?wnie prawdziwe jest przeciwie?stwo. Niewielki i kurcz?cy si? nar?d\n?ydowski, sk?adaj?cy si? jedynie z ma?ego rdzenia zaanga?owanych cz?onk?w, nie\nb?dzie w stanie sprosta? wyzwaniom i zagro?eniom dla naszego przetrwania, czy\nto fizycznym, czy duchowym.<\/p>\n\n\n\n

I by? mo?e dlatego B?g obieca?\npatriarchom, Abrahamowi, Izaakowi i Jakubowi, ?e nar?d ?ydowski pewnego dnia\nb?dzie tak liczny jak gwiazdy na niebie lub piasek na plarzy. Tylko wtedy\nmo?emy by? w stanie spe?ni? nasz? rol?. Rzeczywi?cie, nawet pobie?ne spojrzenie\nna Tor? i komentarze ujawniaj?, ?e ??demograficzna sprawno?? narodu ?ydowskiego\njest wielokrotnie podkre?lana w Bo?ych obietnicach wobec naszych przodk?w.\n?Twoje za? potomstwo uczyni? liczne jak ziarnka py?u ziemi; je?li kto mo?e\npoliczy? ziarnka py?u ziemi, policzone te? b?dzie twoje potomstwo.? (Bereszit\n13:16) Rashi rozumie obietnic? dos?ownie, a nie metaforycznie. Wyja?nia werset\nw nast?puj?cy spos?b: ?Tak jak nie mo?na policzy? py?u, tak samo wasze nasienie\nb?dzie niezliczone?.<\/p>\n\n\n\n

Podobne obietnice z?o?ono Izaakowi i\nJakubowi. Kiedy Moj?esz zwr?ci? si? do Izraela przed ?mierci? r?wnie?\nprorokowa?, ?e B?g pomno?y lud ?ponad tysi?c razy ?.  To, m?wi Netziv, jest obietnic?, kt?ra odnosi\nsi? zar?wno do jako?ci, jak i ilo?? ludno?ci ?ydowskiej.<\/p>\n\n\n\n

W ci?gu tysi?cleci p??niej, w okresie\nHeroda, nar?d ?ydowski faktycznie sta? si? znacz?c? si?? na arenie ?wiatowej.\nJak zauwa?y? historyk Paul Johnson: ?Jednym z oblicze? jest to, ?e w okresie\nHeroda na ?wiecie ?y?o oko?o o?miu milion?w ?yd?w, z czego 2350 000 do 2 500\n000 ?y?o w Palestynie, a ?ydzi stanowili oko?o 10 procent imperium rzymskiego.\nTen narastaj?cy nar?d i bogata diaspora by?y ?r?d?em bogactwa i wp?yw?w Heroda.<\/p>\n\n\n\n

Warto zauwa?y?, ?e mniej wi?cej w tym\nsamym czasie historycy odnale?li najwcze?niejszy zachowany spis ludno?ci na\n?wiecie, kt?ry mia? miejsce w Chinach, w ?smym miesi?cu roku 2 CE [x] Okaza?o\nsi?, ?e Chi?czyk?w by?o 57,5. miliona – siedem Chi?czyk?w na ka?dego ?yj?cego\nw?wczas ?yda.<\/p>\n\n\n\n

Przeskakuj?c o 2000 lat do\ntera?niejszo?ci liczby s? oczywi?cie ca?kiem inne. Populacja Chi?czyk?w wzros?a\ndo ??ponad 1,1 miliarda ludzi, mimo ?e ?wiatowe ?ydostwo zaledwie liczy ponad\n13 milion?w dusz.<\/p>\n\n\n\n

Nie trzeba dodawa?, ?e r??nic? mo?na\nprzypisa? wszystkim wydaleniom i prze?ladowaniom, kt?re nas dotkn??y, kt?re\npozbawi?y ?ycia niezliczon? liczb? ?yd?w pozostawiaj?c jedynie niewielk?\npozosta?o?? tego, co mog?o by?.<\/p>\n\n\n\n

Ta smutna rzeczywisto?? sta?a si?\njeszcze bardziej wyra?na w zesz?ym roku, kiedy wybitny demograf Sergio Della\nPergola z Uniwersytetu Hebrajskiego opublikowa? mro??ce krew w ?y?ach badanie,\nz kt?rego wynika?o, ?e gdyby nie Holokaust, na ?wiecie by?oby 32 miliony ?yd?w.<\/p>\n\n\n\n

?Holokaust? pisa?, ?zada? ?miertelny\ncios szczeg?lnie ?ydom z Europy Wschodniej ze wzgl?du na ich szczeg?lnie m?od?\nstruktur? wieku?. Powiedzia?, ?e to spowodowa?o ?znacz?ce d?ugoterminowe szkody\ndemograficzne? z konsekwencjami ?daleko poza to, co my?limy?.<\/p>\n\n\n\n

Rzeczywi?cie, jak zauwa?y? Della\nPergola, odsetek ?yd?w na ?wiecie stale spada. Podczas gdy przed II wojn? ?wiatow?\nna ?y?o o?miu ?yd?w na tysi?c os?b, liczba ta obecnie wynosi zaledwie dw?ch na\ntysi?c i stale si? zmiejsza.<\/p>\n\n\n\n

Odkrycia s? aktualnym i niepokoj?cym\nprzypomnieniem niezg??bionej zag?ady, jak? dokona? Holokaust. Nie tylko\npoch?on?? sze?? milion?w zamordowanych przez Niemc?w i ich wsp??pracownik?w,\nale tak?e zabra? ich dzieci, wnuki i wszystkich ich potomk?w, na zawsze\npozbawiaj?c nar?d ?ydowski niezliczonych milion?w drogocennych dusz. Innymi\ns?owy, zakres zabijania, powi?kszony w czasie, staje si? coraz szerszy i\nniezrozumia?y.<\/p>\n\n\n\n

Wyobra? sobie ?wiat, w kt?rym ?ywy i\nbogaty lud ?ydowski, ponad dwukrotnie wi?kszy od obecnego, nie by? n?kany\nci?g?ym zagro?eniem demograficznym zmniejszeniem czy szerz?ca si? asymilacj?.\nZastan?w si? przez chwil? nad kulturowym i duchowym bogactwem, kt?ry\nmogliby?my  wytwarza?, pot??nym\nintelektualnym i umys?owym wk?adem ludzko?ci, kt?ry mogliby?my dawa? i zacznij\nzdawa? sobie spraw? z tego, co zosta?o utracone.<\/p>\n\n\n\n

Zdaje si?, ?e gdy przez wieki byli?my\nponiewierani ?yj?c w diasporze odeszli?my od tego podej?cia. Ale teraz mo?e\nnadszed? czas, aby wszystko przemy?le? na nowo. W ko?cu rozmiar ma znaczenie,\nczy to w koszyk?wce, biznesie czy mi?dzynarodowej dyplomacji. Aby zmieni? ?wiat\ni sprosta? naszej Boskiej misji narodowej jako ?ydom, potrzebujemy znacznie\nwi?kszego i bardziej zr??nicowanego ?zespo?u? do naszej dyspozycji.<\/p>\n\n\n\n

Oznacza to, ?e nie tylko musimy ci??ej\npracowa? nad utrzymywaniem to?samo?ci zydowskiej obecnych ?yd?w, ale tak?e\nmusimy poszerzy? nasze horyzonty i szuka? sposob?w zgodnych z halah?, aby\nzwi?kszy? nasz? liczb?.<\/p>\n\n\n\n

Dobrym miejscem, by to rozpocz??\nby?oby si?gn?cie do potomk?w ?yd?w, spo?eczno?ci, kt?re maj? historyczne\npowi?zania z narodem ?ydowskim i s? teraz zainteresowane powrotem. Nale?? do\nnich Bnei Menasze z p??nocno-wschodnich Indii, kt?rzy pochodz? od zaginionego\nplemienia Izraela, Bnei Anousim z Hiszpanii, Portugalii i Ameryki Po?udniowej\n(kt?rych historycy odwo?uj? si? do obra?liwego okre?lenia ?Marranos?),\n?Ukrytych ?yd?w? Polski z czas?w Holokaustu, a tak?e innych.<\/p>\n\n\n\n

Nie z w?asnej winy przodkowie tych\nludzi zostali zabrani si?? z narodu ?ydowskiego. My jeste?my winni im i ich\npotomkom umo?liwienie powrotu do domu. Takie post?powanie nie tylko naprawi\nhistoryczny b??d, ale tak?e wzmocni nas liczbowo i duchowo.<\/p>\n\n\n\n

To nie jest wezwanie do misjonarstwa,\nani pro?ba o rozpocz?cie nawracania nie-?yd?w. Chodzi o otwarcie drzwi naszym\nzagubionym braciom, znanym jako Zera Izrael (?nasienie Izraela?) i wzmocnienie\nwi?zi mi?dzy nami.<\/p>\n\n\n\n

We?my na przyk?ad Bnei Anousim,\nkt?rych przodkowie zostali si?? nawr?ceni na katolicyzm w XIV i XV wieku w\nHiszpanii i Portugalii, ale nadal zachowywali swoj? to?samo?? ?ydowsk? w\ntajemnicy przez pokolenia. Pi?? wiek?w p??niej, coraz wi?cej ich potomk?w\nwychodzi powoli z cienia, staraj?c si? odzyska? swoje dawno utracone ?ydowskie\ndziedzictwo.<\/p>\n\n\n\n

To zjawisko o niespotykanych\nproporcjach, rozci?gaj?ce si? od Lizbony do Limy i od Madrytu do Meksyku.\nLudzie w ca?ym hiszpa?skoj?zycznym i portugalskoj?zycznym ?wiecie decyduj? si?\nna odkrywanie ?ydowskich korzeni swoich rodzin, kt?re cz?sto by?y grzebane pod\nci??arem historii.<\/p>\n\n\n\n

Zakres, w jakim to dziedzictwo nadal\ntrwa, podkre?lono w wynikach wartego odnotowania artyku?u opublikowanego w\nAmerican Journal of Human Genetics pod koniec 2008 r., W kt?rym zesp?? biolog?w\no?wiadczy?, ?e 20% ludno?ci Hiszpanii i Portugalii ma pochodzenie sefardyjskie.  Poniewa? ich ??czna populacja przekracza 50\nmilion?w, oznacza to, ?e ponad 10 milion?w Hiszpan?w i Portugalczyk?w jest\npotomkami ?yd?w.<\/p>\n\n\n\n

Nie s? to zwyk?e spekulacje, ale\nraczej rzetelne fakty prosto z laboratorium. Badanie, prowadzone przez Marka\nJoblinga z Uniwersytetu w Leicester w Anglii i Francesco Calafella z\nUniwersytetu Pompeu Fabra w Barcelonie, analizowa?o chromosomy Y w?r?d\nSefardyjczyk?w w spo?eczno?ciach, w kt?rych ?ydzi migrowali po wydaleniu z\nHiszpanii w 1492 r. Ich wyniki chromosomalne by?y por?wnywalne z chromosomami Y\nponad 1000 m??czyzn ?yj?cych w Hiszpanii i Portugalii. Poniewa? chromosom Y\njest przekazywany z ojca na syna, genetycy byli w stanie zmierzy? dwie grupy\nprzeciwko sobie, co doprowadzi?o do niezwyk?ego odkrycia, ?e ??jedna pi?ta\nIberyjczyk?w ma pochodzenie ?ydowskie.<\/p>\n\n\n\n

Pomy?l o tym: to tak, jakby przed\nka?dym Hiszpanem i Portugalczykiem nagle ustawiono du?e lustro, zmuszaj?c ich\ndo spojrzenia na siebie i zobaczenia ich narodowej rzeczywisto?ci i\nindywidualnej historii.<\/p>\n\n\n\n

Jeszcze bardziej interesuj?ce ni? to,\nco m?wi? nam te dane o przesz?o?ci, jest to, co mo?emy z nich powiedzie? o\nprzysz?o?ci. Je?li Izrael i nar?d ?ydowski podejm? wsp?lny wysi?ek w kierunku\nnaszych genetycznych braci na Iberii, mo?e to mie? ogromne znaczenie. Sam fakt,\n?e tak du?a liczba Hiszpan?w i Portugalczyk?w ma ?ydowskie pochodzenie, mo?e\nmie? znacz?cy wp?yw na ich stosunek do ?yd?w i Izraela.<\/p>\n\n\n\n

Jako przewodnicz?cy Shavei Israel,\nkt?ry wsp??pracuje z ?zaginionymi ?ydami? na ca?ym ?wiecie, widzia?em to\nwielokrotnie – kiedy kto? odkrywa lub ?wiadomie powraca do swoich ?ydowskich\nkorzeni. Oczywi?cie nie wszystkie miliony ludzi pochodzenia ?ydowskiego b?d?\nsi? spieszy?, aby wr?ci? do judaizmu lub d??y? do aliji. Ale niekt?rzy bez\nw?tpienia powr?c? do naszych ludzi i wzmocni? nasze szeregi.<\/p>\n\n\n\n

Idea,\n?e ??tacy ?zagubieni ?ydzi? w ko?cu powr?c?, jest zar?wno d?ugoletnia, jak i\ng??boko zakorzeniona w my?li ?ydowskiej, nawet je?li wi?kszo?? z nas mo?e nie\nzdawa? sobie z tego sprawy.<\/p>\n\n\n\n

We?my\nna przyk?ad wizj? proroka Izajasza, ?e: ?W ?w dzie?\nzagraj? na wielkiej tr?bie,
\ni wtedy przyjd? zagubieni w kraju Asyrii i\nrozproszeni po kraju egipskim,
\ni uwielbi? Boga na ?wi?tej g?rze, w Jeruzalem.?\n(Ksi?ga Izajasza 27:13). Wed?ug Rasziego\npierwsza cz??? wersetu -?zagubieni w ziemi asyryjskiej ?- oznacza ?tych, kt?rzy\nzostali rozproszeni daleko poza rzek? Sambatyo ?, nawi?zanie do Dziesi?ciu\nZaginionych Plemion Izraela, kt?re zosta?y wygnane ponad 2700 lat temu. Innymi\ns?owy, ich potomkowie, mimo ?e zgin?li na wiele wiek?w, w rzeczywisto?ci\npowr?c?.<\/p>\n\n\n\n

To\nsamo dotyczy Bnei Anousim. Wielki Don Isaac Abarbanel, kt?ry by? ?wiadkiem\nwydalenia ?yd?w z Hiszpanii w 1492 r., pisze w swoim komentarzu do Ksi?gi\nDwarima, ?e ??wielu z Bnei Anousim ?b?dzie wmieszanych mi?dzy inne narody i\nuwa?anych za ich cz???, ale ich serca powr?c? do Boga? a ci, kt?rzy odejd? od\nreligii [tj. judaizmu] z powodu przymusu, o nich m?wi?: ?a On powr?ci i\nzgromadzi was spo?r?d lud?w?.<\/p>\n\n\n\n

Znany\nrabin Tzadok HaKohen z Lublina idzie jeszcze dalej, twierdz?c, ?e wszyscy\npotomkowie ?yd?w pewnego dnia powr?c? do naszego ludu. W swojej pracy Resisei\nLayla pisze, ?e obejmuje to nawet tych, kt?rzy s? pochodzenia ?ydowskiego, ale\nnie wiedz? o tym: ?dla ka?dego, kto jest z nasienia Izraela, ?aden nie zostanie\nwygnany?.<\/p>\n\n\n\n

Od\nsamego pocz?tku nar?d Izraela by? podzielony na 12 plemion, z kt?rych ka?de\nmia?o swoje unikalne cechy, talenty i b?ogos?awie?stwa. B?g, w swojej\nostatecznej m?dro?ci, uzna? za konieczne, aby nasz nar?d zosta? przekszta?cony\nw jedno?? poprzez r??norodno??, jak orkiestra z?o?ona z r??nych muzyk?w, z\nkt?rych ka?dy gra na swoim instrumencie, nawet je?li do??y do tej samej\nmelodii.<\/p>\n\n\n\n

?yjemy\nw ?wiecie, kt?ry z dnia na dzie? staje si? coraz mniejszy dzi?ki zasi?gowi\nInternetu. Aby prosperowa? w tej globalnej wiosce, potrzebujemy chi?skich ?yd?w\ni indyjskich ?yd?w oraz polskich ?yd?w nie mniej ni? ameryka?skich i\naustralijskich ?yd?w. Jeste?my jednym narodem o wielu twarzach i musimy nauczy?\nsi? wykorzystywa? nasz? r??norodno?? i postrzega? j? jako si??, a nie s?abo??.\nBy? mo?e nigdy nie uda nam si? dor?wna? demografii Chin, ale mo?emy i\npowinni?my szuka? nowych mo?liwo?ci rozwoju. Dlatego nadszed? czas, aby podj??\nwysi?ek na rzecz potomk?w ?yd?w.<\/p>\n\n\n\n

Nasz\nniepewny stan jako narodu i zagro?enia, z jakimi mamy do czynienia w kraju i za\ngranic?, wymagaj? od nas dzia?ania. Ja tylko dodam, ?e to wr?cz nasze\nprzeznaczenie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Michael Freund jest za?o?ycielem i przewodnicz?cym Shavei Israel ? www.shavei.org. Jest to organizacja z siedzib? w Jerozolimie, kt?ra pomaga „zaginionym ?ydom” w d??eniu do powrotu do narodu ?ydowskiego. Shavei Israel dzia?a w dziewi?ciu krajach z r??nymi spo?eczno?ciami, w tym Bnei Menasze z p??nocno-wschodnich Indii; Bnei…<\/p>\n","protected":false},"author":31,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"give_campaign_id":0,"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[6394],"tags":[2995],"class_list":["post-137362","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-rnorodne-artykuy","tag-demografia"],"yoast_head":"\n"Jeden nar?d, wiele twarzy" - Shavei Israel<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.shavei.org\/pl\/blog\/2021\/05\/27\/jeden-nard-wiele-twarzy-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\""Jeden nar?d, wiele twarzy" - Shavei Israel\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Michael Freund jest za?o?ycielem i przewodnicz?cym Shavei Israel ? www.shavei.org. Jest to organizacja z siedzib? w Jerozolimie, kt?ra pomaga „zaginionym ?ydom” w d??eniu do powrotu do narodu ?ydowskiego. Shavei Israel dzia?a w dziewi?ciu krajach z r??nymi spo?eczno?ciami, w tym Bnei Menasze z p??nocno-wschodnich Indii; Bnei...\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.shavei.org\/pl\/blog\/2021\/05\/27\/jeden-nard-wiele-twarzy-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Shavei Israel\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2021-05-27T13:23:19+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"daniella\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"14 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/www.shavei.org\/pl\/blog\/2021\/05\/27\/jeden-nard-wiele-twarzy-2\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.shavei.org\/pl\/blog\/2021\/05\/27\/jeden-nard-wiele-twarzy-2\/\"},\"author\":{\"name\":\"daniella\",\"@id\":\"https:\/\/www.shavei.org\/#\/schema\/person\/628be1364b127546c700d93458cf9e4c\"},\"headline\":\"„Jeden nar?d, wiele twarzy”\",\"datePublished\":\"2021-05-27T13:23:19+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.shavei.org\/pl\/blog\/2021\/05\/27\/jeden-nard-wiele-twarzy-2\/\"},\"wordCount\":2825,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/www.shavei.org\/#organization\"},\"keywords\":[\"Demograf\"],\"articleSection\":[\"R??norodne artyku?y\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/www.shavei.org\/pl\/blog\/2021\/05\/27\/jeden-nard-wiele-twarzy-2\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.shavei.org\/pl\/blog\/2021\/05\/27\/jeden-nard-wiele-twarzy-2\/\",\"url\":\"https:\/\/www.shavei.org\/pl\/blog\/2021\/05\/27\/jeden-nard-wiele-twarzy-2\/\",\"name\":\"\\\"Jeden nar?d, wiele twarzy\\\" - Shavei Israel\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.shavei.org\/#website\"},\"datePublished\":\"2021-05-27T13:23:19+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.shavei.org\/pl\/blog\/2021\/05\/27\/jeden-nard-wiele-twarzy-2\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.shavei.org\/pl\/blog\/2021\/05\/27\/jeden-nard-wiele-twarzy-2\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.shavei.org\/pl\/blog\/2021\/05\/27\/jeden-nard-wiele-twarzy-2\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.shavei.org\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"„Jeden nar?d, wiele twarzy”\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.shavei.org\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.shavei.org\/\",\"name\":\"Shavei Israel\",\"description\":\"One nation, many faces. We help them all return.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/www.shavei.org\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.shavei.org\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/www.shavei.org\/#organization\",\"name\":\"Shavei Israel\",\"url\":\"https:\/\/www.shavei.org\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/www.shavei.org\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/www.shavei.org\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/shavei-logo.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/www.shavei.org\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/shavei-logo.jpg\",\"width\":300,\"height\":285,\"caption\":\"Shavei Israel\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.shavei.org\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/www.shavei.org\/#\/schema\/person\/628be1364b127546c700d93458cf9e4c\",\"name\":\"daniella\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/www.shavei.org\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/bf8b97193609e61ba4fd9bacc2cb0ef6ed3fbf5eb2df25350c1e263020233ff8?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/bf8b97193609e61ba4fd9bacc2cb0ef6ed3fbf5eb2df25350c1e263020233ff8?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"daniella\"},\"url\":\"https:\/\/www.shavei.org\/pl\/blog\/author\/daniella\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\"Jeden nar?d, wiele twarzy\" - Shavei Israel","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.shavei.org\/pl\/blog\/2021\/05\/27\/jeden-nard-wiele-twarzy-2\/","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"\"Jeden nar?d, wiele twarzy\" - Shavei Israel","og_description":"Michael Freund jest za?o?ycielem i przewodnicz?cym Shavei Israel ? www.shavei.org. Jest to organizacja z siedzib? w Jerozolimie, kt?ra pomaga „zaginionym ?ydom” w d??eniu do powrotu do narodu ?ydowskiego. Shavei Israel dzia?a w dziewi?ciu krajach z r??nymi spo?eczno?ciami, w tym Bnei Menasze z p??nocno-wschodnich Indii; Bnei...","og_url":"https:\/\/www.shavei.org\/pl\/blog\/2021\/05\/27\/jeden-nard-wiele-twarzy-2\/","og_site_name":"Shavei Israel","article_published_time":"2021-05-27T13:23:19+00:00","author":"daniella","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":false,"Szacowany czas czytania":"14 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.shavei.org\/pl\/blog\/2021\/05\/27\/jeden-nard-wiele-twarzy-2\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.shavei.org\/pl\/blog\/2021\/05\/27\/jeden-nard-wiele-twarzy-2\/"},"author":{"name":"daniella","@id":"https:\/\/www.shavei.org\/#\/schema\/person\/628be1364b127546c700d93458cf9e4c"},"headline":"„Jeden nar?d, wiele twarzy”","datePublished":"2021-05-27T13:23:19+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.shavei.org\/pl\/blog\/2021\/05\/27\/jeden-nard-wiele-twarzy-2\/"},"wordCount":2825,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.shavei.org\/#organization"},"keywords":["Demograf"],"articleSection":["R??norodne artyku?y"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.shavei.org\/pl\/blog\/2021\/05\/27\/jeden-nard-wiele-twarzy-2\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.shavei.org\/pl\/blog\/2021\/05\/27\/jeden-nard-wiele-twarzy-2\/","url":"https:\/\/www.shavei.org\/pl\/blog\/2021\/05\/27\/jeden-nard-wiele-twarzy-2\/","name":"\"Jeden nar?d, wiele twarzy\" - Shavei Israel","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.shavei.org\/#website"},"datePublished":"2021-05-27T13:23:19+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.shavei.org\/pl\/blog\/2021\/05\/27\/jeden-nard-wiele-twarzy-2\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.shavei.org\/pl\/blog\/2021\/05\/27\/jeden-nard-wiele-twarzy-2\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.shavei.org\/pl\/blog\/2021\/05\/27\/jeden-nard-wiele-twarzy-2\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.shavei.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"„Jeden nar?d, wiele twarzy”"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.shavei.org\/#website","url":"https:\/\/www.shavei.org\/","name":"Shavei Israel","description":"One nation, many faces. We help them all return.","publisher":{"@id":"https:\/\/www.shavei.org\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.shavei.org\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.shavei.org\/#organization","name":"Shavei Israel","url":"https:\/\/www.shavei.org\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.shavei.org\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.shavei.org\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/shavei-logo.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.shavei.org\/wp-content\/uploads\/2017\/10\/shavei-logo.jpg","width":300,"height":285,"caption":"Shavei Israel"},"image":{"@id":"https:\/\/www.shavei.org\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.shavei.org\/#\/schema\/person\/628be1364b127546c700d93458cf9e4c","name":"daniella","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.shavei.org\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/bf8b97193609e61ba4fd9bacc2cb0ef6ed3fbf5eb2df25350c1e263020233ff8?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/bf8b97193609e61ba4fd9bacc2cb0ef6ed3fbf5eb2df25350c1e263020233ff8?s=96&d=mm&r=g","caption":"daniella"},"url":"https:\/\/www.shavei.org\/pl\/blog\/author\/daniella\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.shavei.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/137362","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.shavei.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.shavei.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shavei.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/31"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shavei.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=137362"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.shavei.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/137362\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.shavei.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=137362"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shavei.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=137362"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.shavei.org\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=137362"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}