W Judaizmie m?wi si? og?lnie o trzech rodzajach halachot: chukim (?????), edot (????) i miszpatim (??????). S?owo ed (??) po hebrajsku oznacza ??wiadek? a s?owo edot oznacza mniej wi?cej ??wiadectwo?. Do tej kategorii nale?? wszystkie ?wi?ta ze wszystkimi swoimi szczeg??ami. Ka?de ?wi?to jest zwi?zane z jakim? wydarzeniem w historii narodu ?ydowskiego i dlatego ludzie cz?sto ch?tnie przestrzegaj? edot nawet je?li nie maj? ch?ci przestrzegania niczego wi?cej poza tym. Przestrzeganiem halachy z rodzaju edot jest po prostu po??czeniem si? z w?asn? histori?, z histori? narodu ?ydowskiego.<\/p>\n
Zupe?nie inna jest kategoria chukim (?????). Do niej nale?? wszystkie prawa rytualne od koszerno?? jedzenia po przestrzeganie Szabatu. Jest znacznie wi?cej chukim ni? edot i w odr??nieniu do edot s? zawsze obowi?zuj?ce a nie tylko przez kr?tki czas ?wi?teczny. S?owo chukim pochodzi z czasownika lachkok, co oznacza ?wyry??. Tu widzimy r??nic? pomi?dzy chukim i edot. ?eby przestrzega? chukim cz?owiek musi chcie? ?eby co? by?o ?wyryte? w jego sercu, bo przestrzeganie chukim nie jest czym? naturalnym. Naturalne jest ?eby przestrzega? Pesach, bo nar?d ?ydowski by? wtedy wyzwolony z niewolnictwa w Egipcie; przestrzega? Purim, bo zostali?my wtedy uratowani od zniszczenia z r?ki Hamana, i tak dalej. Ale nie miesza? mi?sa z mlekiem albo nie jecha? samochodem w Szabat ? to nie jest ?naturalne? i jest trudniejsze do wyt?umaczenia.<\/p>\n
Ostatnia kategoria halachot nazywa si? miszpatim, czyli prawa cywilne. Z jednej strony wydaj? si? one naj?atwiejsze do zrozumienia. Przecie? ka?dy inny nar?d r?wnie? ma swoje prawa cywilne. Ale wobec praw cywilnych w Torze powstaje problem, kt?ry nie pokazuje si? wobec chukim i edot. Co zrobi?, je?li jakie? prawo cywilne z Tory nie da si? logicznie wyt?umaczy?? Je?li chodzi?oby o halach? rytualn? by?oby ?atwiej: rytua? wygl?da nast?puj?co i tyle. Ale co zrobi?, je?li to nie rytua??
\n<\/p>\n
We?my specyficzny przyk?ad. W Torze jest napisane: ?A gdyby, kto po?yczy? od bli?niego swego, a okalecza?oby, albo zdech?o,: je?eli w?a?ciciel jego nie by? przyt?m, to powinien zap?aci?. Je?eli za? w?a?ciciel jego by? przyt?m, – to p?aci? nie powinien.? (Szemot 22; 13-14). Kontekst owych werset?w dotyczy pracy rolniczej za pomoc? byk?w itp. Proste zrozumienie wersetu jest takie, ?e je?li kto? po?ycza mojego byka do orania w?asnego pola i ja przy tym jestem, to wtedy musz? sam pilnowa? ?eby nic bykowi si? nie sta?o i nie mog? mie? pretensji do po?yczaj?cego, je?li m?j byk okaleczy si? lub zdechnie. By?em przy tym to musz? sam pilnowa?. Ale Tora Ustna (Talmud, Bava Metzia 94-95) naucza o znacznie szerszej aplikacji tego wersetu. Je?li A pracuje dla B albo mu po prostu za darmo z czym? pomaga, oboj?tnie czy robi? to razem czy nie, w takim momencie ju? powsta?a relacja ?w?a?ciciel jego by? przyt?m? (ibidem) ? i to odnosi si? do oboj?tniej rzeczy, kt?r? po?yczaj?cy po?ycza! Innymi s?owy:<\/p>\n
Je?li w?a?ciciel rzeczy po?yczonej pracuje dla po?yczaj?cego w momencie po?yczki, to wtedy po?yczaj?cy nie jest zobowi?zany skompensowa? w?a?cicielowi za zaniedbanie lub zgubienie rzeczy po?yczonej ? oboj?tnie, jaka to rzecz! Podam przyk?ad z ?ycia codziennego, kt?ry poka?e konsekwencje niemo?liwe do zrozumienia wychodz?ce si? z tego prawa. Powiedzmy, ?e ja przychodz? do kogo?, aby mu naprawi? komputer. W trakcie mojego naprawienia jego komputera ode mnie po?ycza d?ugopis. On jest nieostro?ny z moim d?ugopisem i go ?amie albo gubi. Skoro ja jestem uwa?any za jego pracownika w momencie po?yczki, on nie jest zobowi?zany skompensowa? mi za zepsucie lub zgubienie mojego d?ugopisu, kt?ry on ode mnie po?yczy?.<\/p>\n
Innymi s?owami:<\/p>\n
Je?li A wypo?ycza jak?? rzecz od B a w tym samym czasie B wykonuje dla A jak?kolwiek prac?, to wtedy A nie b?dzie odpowiedzialny za swoje zaniedbanie lub zgubienie tej rzeczy, kt?r? on po?yczy? od B. Niemo?liwe do zrozumienia, ale taka jest halacha.<\/p>\n
Przyk?ad Talmudu do aplikacji tej halachy jest troszeczk? dowcipny:<\/p>\n
Studenci rabina Rawa uwa?ali, ?e skoro on ich musi naucza? to on jakby u nich pracuje. Konsekwentnie oni nie b?d? odpowiedzialni za ewentualne zaniedbania lub zgubienia jakiejkolwiek rzeczy, kt?r? oni od niego po?ycz?. Rawa odrzuci? t? interpretacj? i twierdzi? odwrotnie, ?e skoro on decyduje, czego on ich naucza to jakby oni dla niego pracuj? i to on nie b?dzie odpowiedzialny za zaniedbanie lub zgubienie czego?, co on od nich po?yczy! Talmud potwierdza prawid?owo?? interpretacji Rawa, ale za wyj?tkiem czasu trzydziestu dni przed ?wi?tami. W okresie trzydziestu dni przed dowolnym ?wi?tem studenci mog? wymaga? od rabina, aby on wyk?ada? na temat nadchodz?cego ?wi?ta i nie na temat, kt?ry on chce wyk?ada?. Dlatego w ci?gu tych trzydziestu dni to jakby rabin dla nich pracuje i dlatego, w trakcie tych trzydziestu dni, studenci nie b?d? odpowiedzialni za ewentualne zaniedbania lub zgubienia jakiejkolwiek rzeczy, kt?r? oni od niego po?ycz?. Natomiast w pozosta?ej cz??ci roku on nie b?dzie odpowiedzialny za ewentualne zaniedbania lub zgubienia rzeczy, kt?re od nich po?yczy! Troszeczk? dowcipny przyk?ad, bo pytanie by?o czy studenci powinni odm?wi? po?yczania czegokolwiek nauczycielowi lub odwrotnie.<\/p>\n
Odpowied? by?a, ?e w ci?gu trzydziestu dni przed ?wi?tami to on powinien unika? po?yczania im czegokolwiek; a w pozosta?ej cz??ci roku to oni musz? tego unika?.<\/p>\n
Tej regu?y nie da si? logicznie zrozumie? i ona pokazuje, ?e przestrzeganie miszpatim Tory, czyli praw cywilnych w Torze, jest chyba najci??sze. Rytua?y da si? zaakceptowa? bez g??bszego zrozumienia. Tak r?wnie? wobec przykazania zwi?zanego z wydarzeniami narodu ?ydowskiego przez jego histori?. Ale jak zaakceptowa? prawo cywilne, kt?re wydaje si? niecywilizowane? W tej sferze zauwa?a si?, kto faktycznie ufa Torze a kto nie. Oby?my wszyscy byli w grupie ufaj?cej.<\/p>\n
Pozdrowienia z Jerozolimy,
\nRabin Icchak Rapoport<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
W Judaizmie m?wi si? og?lnie o trzech rodzajach halachot: chukim (?????), edot (????) i miszpatim (??????). S?owo ed (??) po hebrajsku oznacza ??wiadek? a s?owo edot oznacza mniej wi?cej ??wiadectwo?. Do tej kategorii nale?? wszystkie ?wi?ta ze wszystkimi swoimi szczeg??ami. Ka?de ?wi?to jest zwi?zane z…<\/p>\n","protected":false},"author":31,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"give_campaign_id":0,"_exactmetrics_skip_tracking":false,"_exactmetrics_sitenote_active":false,"_exactmetrics_sitenote_note":"","_exactmetrics_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[6192],"tags":[],"class_list":["post-136893","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-judaizm"],"yoast_head":"\n